Malper/Anasayfa

Hun bi xr hatin Malpera M.Nureddin Yekta!..

 

 

Nivsn Rojane

Bi minasebeta salvegera şehadeta Qaz Muhammed

Mehabad, bajarek me y şrn, li başur ava Reqreq ye. Hejmara nifsn w 16 hezar b. Heya saln 1940' nav Mehabad hj pirr nahatib sehkirin.

Di saln 1945'an da emperyalstn dem Rus ngilzan dunya lihevdu parvekiribn, l Mehabad wek hermek tampon mab, ne Rusya ne j ngilzan dest nedabn ser Mehabad.

Di sala 1944'anda "Komeleya jiyana kurd hatib sazkirin. Di sala 1945'an da di bin seroktiya Qaz Muhammed da Partiya Demokrata Kurdistan hate sazkirin. Qaz Muhammed di w herm da, bi awak ol siyas pirr baş qenc dihata naskirin.

Qaz Muhammed bi tev hevaln xwe, li alk kar barn dewleteka serbixwe dikirin, li al din j bi dewletn cihan ra tkiliyn siyas pk dann. Di destpka tkiliyn siyas da Rusya yekem bersivek xweş da Qaz Muhammed di sala 1945'an da di nava Kurdistan Sovyet da "Cemiyeta Tkiliyn and y Rusya Kurdistan" hate sazkirin.

Di v war da, Sovyet makna metbe chaza weşana radyoy şandib Kurdistan. Rojnama bi nav "Kurdistan" gelek weşann din ketibn weşan.

d haziriya dewleteka serbixwe qediyab. Boy v Qaz Muhammed  di 21.01.1946'an da di mizgefta her mezin ya Mehabad da ji boy amadekirina parlementoy civnek kir. Di v civn da behsa alkariya Sovyet ya maddi manew behsa dostiya Azerbeycan dikir. Wer t zann ku Qaz Muhammed dizanib ku tehlke ji van dera ye.

Roja mayn Qaz Muhammed, Berpirsiyarn PDK, Mela Mustafa Barzan, gelek serokn eşra bi tev gelva s heb j serbazn Sovyt va civiyan. Serbazn Rus neketin nava civn, ten di jpa xwe da temaşe dikirin.

Roja 22.01.1946'an (ile) da li meydana arira Komara Mehabad hate ilan kirin. Ala Rengn hate bilind kirin.

Di v civn da ji dervay Rojhilat j gelek serokn eşra siyasetmedarn kurd j ciy xwe girtibn. Dvra Parlementoya Netew hate tayn kirin ku 30 kes hatine hilbijartin. Roja 11.02.1946'an da 13 kes ji boy wezrt hatin tayin kirin. Qaz Muhammed wek Serok Komara Kurd bi sonda xwe dest bi wezf kir.

Serok Komara Mehabad ya ciwan Qaz Muhammed wiha sond xwar!

"Bi nav meznaya Xwed, bi Qurana Proz sond dixum soz didim ku, ji boy welat ala xwe, heya dilopek xwn di rehn min da hebe, heya nefesa xwe ya dawn bidim, ez bi mal can xwe, kar xebat bikim.

Dvra, ji boy parastina Komar wezareta parastin hate sazkirin. Kurap Qaz Muhammed, Muhemmed Huseyn Seyf ku ber di arteşa ran da serbaz b, b wezr parastin alkar Serok Komar Qaz Muhammed.

Roja 31 Adar a 1946'an da, Komara Ciwan rutba generaliy da ar kesan. Ku ewana j Seyfi Qadi, Omer Xan Şikak, Harna Raşd Mela Mustafa Barzan b. 

Her iqas temen Komara Mehabade demeke kurt yan 11 meh domandibe j, di war siyas de gelek pşket ye. Ji hem kurda ra b wek ronahke ji boy Kurdistanek Serbixwe. Kurd fm bikin ku ger kurd xwed biryar biin, dikarin bibin dewleteka serbixwe!

Di meclisa Komar da, 13 heb wezr hebn. Di v meclis da him parlementern jin him j yn mr hebn. Di demek kurt da zagona Komar j hat nivsandin.

Dewletn rojava bi avek baş li Komara Kurd nedinhrin. Mixabin Sovyeta sosyalsta emperyalst ku di destpk da destek dab Mehabad, ji boy ku tkiliyn w bi dewletn rojava ra xirav nebe, destega xwe ji Komara Mehabad kişand. Yan bi awak din Komar teslm nsafa ran kir. Sed mixabin ku sosyalstn kurda qet naxwazin v xaneta Sovyet bnin ser ziman j behs nakin!   

Pişt xaneta Sovyet ku destega xwe ji Mehabad kişand, ran hima li hember Kurdistan dest bi hareket kir. 24 Nsan, di bin fermandariya Albay Kisra da, bi top suwariyn xwe, rş birin ser Mehabad gihştin Qahraway! Li Qahraway sekinn bhna xwe didan, l ji nişkava rast rşa hza Mela Mustafa Barzan hatin. Peşmergn qehreman wisa lxistin ku leşker dijmin feleka şaş kirin. 21 kuşt, 17 birindar 180 dl hştin şnva kişiyan. Yn mayn j heya Saqiz reviyan.

W var ew 180 dln di dest kurdan da serbest hatin berdan. Mixabin em kurd wiha ne, dema dijmin dl dikevin destn me em wek ku mvann me ne tevdigerin, l dema em dikevin destn wan bi her awah li me şikence dikin bi barbar j me dikujin.  

Ev şerr serkeft da nşan ku kurd dikarin bi awak leşker j Cumhuriyeta xwe biparzin. Li ser v byer  Qazi Muhammed M. Mustafa Barzan bi hevdu ra n cephe peşmergn qehreman proz kirin.

Malm di w dem da dewleta empeyalsta her xwirt ngilztan b. ngilzan xaneta xwe ya drok careka din tekrar kirin destegeka mezin dane ran. Sovyet qellaş kir, liser soza xwe nema. Soza ku gerek ek bidana Kurdistan pk nann Cumhuriyet ma b ek slah.

Mixabin destegr Cumhuriyet ten Hza M.Mustafa Barzan, eşra Gawrik, eşra Zerza 1000 peşmergn Mehabad mab. Pişt qellaşiya Rusyay eşrn kurda j destek nedan Qaz Muhammed. Her iqas M.Mustafa Barzan dixwest şerr bidomne j, Qaz Muhammed digot "em bi ran nikarin w ran qetlamek mezin liser gele me ke. Bi v minasebet j, em rya dyalox bibnin baştir e!

Biray Qaz Muhammed Sadr Qad ku endam meclisa ran b, di navbera serleşker ran General Xumayn Qaz Muhammed da dest bi navbertiy kir. Sadr ji general Xumayn ra got ku "Kurd bi awak aştiyane w Mehabad teslm hikmeta ran bikin, l bi şert ku leşkern ran xisar nedin herm."

Genelar Xumayn got ku "bi şert mala Barzaniyan ne li wir bin, em qebl dikin." Ji boy kontrola herm, di bin serleşkeriya Albay Caffar da eşrn terefdar dewleta ran ku eşra Dehbork, Mameş Mamgriyan hatin herm, l Qaz Muhammed di nzk Mehabad da pş l girt ji Caffar ra got: "Em Mehabad teslm eşran nakin, ancex em teslm arteşa ferm ran bikin, lewra van eşrana w dest bavjin nams mal milk me."

Caffar teklfa Qaz Muhammed qebl kir eşra şnva kişand. Bi v awah Qaz Muhammed pş li kuştin malxiraviya kurda girt.

Roja 5 meha 12 ya sala 1946'an da M.Mustafa Barzan pirr bi hrs xemgn cem Qaz Muhammed. Pişt rz silav wiha got: "Ez ji boy v biryara we gelek xemgn muteessir im. Careka din v biryara xwe di ber av da derbas bike biryara xwe biguhre. Biryara rast ew e ku em li hember ran şerr bikin. Ez dizanim ku tu teslm ran bib w Şah te bidarda bike. Bi gotin soza şah raniyan bawer neke, sozn wan hem derew xapandin e."

Qaz Muhammed pirr xemgn b l d tişteka din bikira j tuneb. Paş di navbera w M.Mustafa da wiha diyaloxek b.
Qaz Muhammed got "bel dizanim wek te ye, tu rast dibj, hima d pirr dereng e! Sadr ji şah soz stendiye, gerek tu xisarek nedin me gel me, bi van şertan me teslmkirina Mehabad qebl kiriye, em mecbr in liser sozta xwe bimnin. Em di rewşek xirav da derbas dibin, kes li dora me tune, eşr tev me hareket nakin."

M.Mustafa got" tu ten nn, bi me ra were. Eşra Barzaniyan heye yek dilopek xwna me hebe em te diparzin. Can me feday te ye."

L Qaz Muhammed qebl nekir. Qaz ji Mela Mustafara got soz bide min ku tu y ji boy Kurdistanek Serbixwe tkoşn bik. end nşan Qurana Proz Ala Mehabad (Ala rengn) teslm Mela Mustafa Barzan kir got "vana eman te ne, li wan bibe xwed heq emanetan j bid."

Dvra di şna ekn Barzaniyan yn kevn da ekn n dane wan bihev guhertin Qaz Muhammed, Mela Mustafa bi tev peşmergn w va ji bajar Mehabad birkir.

Hzn şah roja 16 meha 12 sala 1946'an da Tebrza paytexta Azerbeycan girtin. Pişt ku emn bn ku Barzaniyan ne li Mehabad ne, b berxwedan bi pozek bilind roja 17.12.1946 ketin Mehabad. Bi v awah xewneka kurt şern qediya daw li Komara Mehabad hat va b 72 sal dsa em ketin xewn xeyala dewletek serbixwe!

Şah ran li soza xwe xwed derneket, Qaz Muhammed, wezr parastin Seyf Qad biray Qaz Muhammed Sadr Qad roja 31 Meha Adara 1947'an li meydana arira ku li wir Komar hatib lan kirin, di sdar da hatin daliqandin!

Qaz Muhammed wesiyet kir ku "tu dem kurd bi dijmin xwe bawer nebin, bext soz ji boy dijmin Kurdistan tune. Ger ran hingiv kram we ke, hun bizanibin ku di nav da jar heye"!    

Dibe ku Qaz Muhammed bi fizk ji nava me qetiya be, l bi br baweriya xwe, bi neshet şretn xwe, bi canfedaiya xwe ya boy gel Kurd di dil her kurdek da dij.

Ey şehd mezin! Şretn te di guh nebyn te da ne! Em di rya te dane. Ew wesiyeta te ya Kurdistanek serbixwe daxwaza hem nebiy te ne! Rya te ji me ra ronah ye!

Em v soz didin te heya wesiyeta te ya avakirina Kurdistanek Serbixwe were ch em di şopa te da tkoşn bidomnin!
Bila dil te rehet be!
Mekan te behşt be
Xweda y Teala rehma xwe li te bike!

Qehra xwe li qatiln te dijminn kurd kurdistan bike
Amn

Bij Kurd bij Kurdistan!

31.03.2002
M.Nureddin Yekta

 

Bizvirin rpela nivsan!